Beypazarı
Ahmet Gürel

Ahmet Gürel

Mail: ahmetgurel50@gmail.com

Ayasofya

Ayasofya

Ayasofya Kilisesi, Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) tarafından, Milat’tan başlayarak, İstanbul’da, aynı yerde üç kez inşa edilmiştir. İlk yapıldığında, Büyük Kilise (Megale Ekklesia) olarak adlandırılmış, 5'inci yüzyıldan İstanbul'un fethine kadar, Kutsal Bilgelik (Hagia Sophia) olarak isimlendirilmiştir. İmparator Konstantios tarafından 360 yılında yaptırılan Megale Ekklesia yıkılmış, 415 yılında, İmparator II. Theodosis’in yeniden inşa ettirdiği kilise halk ayaklanmalarında yıkılmıştır.


Ayasofya

Günümüz Ayasofya Kilisesi, İmparator Justinianos tarafından dönemin iki önemli mimarı Tralles’li (Aydın) Anthemios ve Miletos’lu (Balat) İsidoros’a yaptırılmıştır. Kayıtlardan, iki baş mimar ile birlikte çalışan yüzlerce mimar ve işçi, kiliseyi 5 yıl 10 ayda tamamladıkları anlaşılmaktadır.

916 yıl kilise olarak ibadete açık olan yapı, Fatih Sultan Mehmed'in 1453'te İstanbul'u fethetmesiyle camiye çevrilmiştir. 1 Haziran 1453'te İstanbul'daki ilk Cuma namazını burada kılan Fatih Sultan Mehmed, Ayasofya'nın Osmanlı yönetimi altında cami olarak hizmet vereceğini duyurur. Mihrap ve minber yapılarak, çan ve haç kaldırılır.

Kariye Kilisesi de aynı şekilde camiye çevrilir. Çevrilir ama nasıl bir işlem yapılır. Fatih Sultan Mehmed, her iki kilisenin, Bizans döneminden kalan mozaikleri ve süslemeleri tahrip etmeden üzerlerinin özel maddelerle kapatılarak, saklanması talimatını vermiştir. Aldığı eğitim ve kültür düzeyi ile bugün bile hayranlık bırakan, İstanbul’un Fatihi, Sultan Mehmed, bu nadide eserlerin daha sonra kaplamaları sökülerek, dünya kültür hazinesini izlenme şansını vermiştir.


Edirnekapı Kariye Müzesi

1481 yılında ilk minaresi ve daha sonra, Sultan İkinci Bayezid zamanında ikinci minaresi dikilir. Diğer iki minare de Sultan İkinci Selim zamanında, Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir. Bu sebeple Ayasofya'nın; 4 minaresi de birbirinden farklıdır ama izleyenleri hayran bırakır. Ayriyeten; yapılan minareler, Ayasofya’yı depreme karşı güçlendirmiştir.


Ayasofya

1923 yılında, cumhuriyetin ilanından sonra cami olarak kullanılmaya devam etse de, Ayasofya, 1931'de ibadete kapatıldı. Ayasofya, Mustafa Kemal Atatürk’ün emri ve 24 Kasım 1934 tarihli ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile müzeye dönüştürüldü. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün verdiği talimat sonrası başlayan çalışmalar, 15 yıl sürer ve 1947 yılında tamamlanmıştır.

1996'da Dünya Anıtları İzleme listesine alınan Ayasofya Müzesi, aynı zamanda UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır. 50 yıllık, mimari hayranı İnşaat Mühendisiyim, Fatih Sultan Mehmet’in, hem Kariye’de hem Ayasofya’da Bizans döneminden kalan mozaiklerinin korunması için yaptıklarına, her zaman hayran kalmışımdır.

Bu iki taşınmaz varlık Dünya Kültür Mirası olarak, günümüze bu şekilde ulaşmıştır.


Tarih Kongresinde ABD'li Uzman Thomas Whittmore İle Görüşürken 1931

Ayasofya Müzesi ile ilgili bir anı;

Atina içinde bulunan ve tapınak olmaktan çıkarılıp bir sanat anıtı olarak tutulan çok eski bir kiliseyi geziyorduk. Yapının sanat değeri ve tarihi üzerinde bilgi veren arkeoloji profesörü oradaki mozaiklerle Ayasofya’dakileri kıyaslama yaparken birden bire sözünü keserek bana yöneliyor:

“Ayasofya’yı müze haline koyacağınızı duyduk, doğru mu?” Diye soruyor. Aldığı olumlu yanıt üzerine, profesör gözlerini kilisenin yüksek kubbesine dikerek şu sözü haykırmaktan kendini alamıyor:

“Bu Atatürk ne büyük insan, Yarabbim!” (Mehmet Ali Ağakay, Atatürk’ten 20 Anı, Ankara 1963, s. 37.)

 

Ahmet GÜREL
Atatürk Araştırmacısı

Yorum Yazın

Ana Sayfa
Web TV
Foto Galeri
Yazarlar