Beypazarı
Ahmet Gürel

Ahmet Gürel

Mail: ahmetgurel50@gmail.com

İş Bankası 96 Yaşında

İş Bankası 96 Yaşında

Türkiye’nin ilk “Milli Bankası” olan İş Bankası, kuruluşunun 96. yıl dönümünü 26 Ağustos 2020 tarihinde kutlayacaktır. İş Bankası, kuruluş başvurusunu; 26 Ağustos 1924 tarihinde yapar ve 9 Eylül 1924 günü resmen açılır. Gazi Mustafa Kemal, acaba neden böyle bir bankayı kurma gereksinimini duymuştur? İzmir İktisat Kongresi’nde kabul edilen genel ilkeler ışığında kurulan İş Bankasının kuruluş öyküsünü sizlere anımsatacağım.

Önce Kazım (Özalp) Paşa’nın anılarından ilk Türk bankasının kurulma çalışmalarını okuyalım:

“Osmanlı Bankası bize Milli Mücadele süresince çok yardım etmiş olmasına karşın, Mustafa Kemal Paşa onu tam bir milli banka olarak kabul etmiyor ve yeni bir milli bankanın kurulmasını faydalı görüyordu. 1863 tarihinde kurulmuş olan Ziraat Bankası, özelliği nedeniyle, zirai işlerin gelişmesi için kurulmuş bir banka olarak nitelendiriliyordu. Paşa’nın istediği yeni bankaya karşı olan görüşler, genelde kurulacak yeni bir bankayı idare edebilecek kadar yetişmiş bir kadroya sahip olmadığımız üzerinde birleşiyorlardı. Tecrübe azdı, yeni kurulacak bankaya yatırılacak paralar batabilirdi. Osmanlı ve Ziraat Bankası’nda çalışan Türk memurlardan oluşturulacak bir kadro ile çözüme varılabileceğini düşünen Gazi Mustafa Kemal Paşa yeni bir milli banka kurulmasında kararlıydı.”    

Milli Mücadeleye yardım amacıyla, Hindistan’dan GaziMustafa Kemal’e yollanan paranın artanı, Osmanlı bankası’na yatırılmıştı. Gazi, bu parayla Osmanlı Bankası’na ortak olmak dileğini açıklayınca, banka, olumsuz tavır takındı. Falih Rıfkı (Atay) olayı şöyle anlatmaktadır. Gazi, Osmanlı Bankasına şu soruyu sordurur:

“Acaba sizdeki ikiyüz bin liramızla bankanıza ortak olabilir miyiz?” Soruya bankaca verilen yanıt ise:

“Türklerin bu işlerle uğraşması yersizdir” yanıtını verilince, Gazi Mustafa Kemal Paşa, 250 bin lirayı hemen bankadan çeker, çuval içinde Kasaboğlu çarşısında dükkana koyar ve önüne bir de nöbetçi diker. Şimdi sermayeleri yüz milyonları aşan resmi ve özel milli bankaların temeli budur.


İŞ BANKASI GENEL MD 22 EKİM 1929

GaziMustafa Kemal Paşa’nın Osmanlı Bankasında bulunan 250 bin lirası kaynağı nedir, nereden gelmiştir. İzmir ve İstanbul işgal edilmişti. Karanlık günler Anadolu’nun üzerine karabasan gibi çökmüştü. İşte o günlerde İngiliz sömürgesi olan Hindistan’da Anadolu’daki “Kutsal İsyan” duyulmuştu. Hindistan Müslümanları, işgale uğrayan Türkiye’ye yardım için büyük bir yardım kampanyası başlatırlar. Toplanan paranın miktarı 1.5 milyon İngiliz Sterlini kadardır. O yıllarda 1 İngiliz Sterlini 9 Osmanlı Lirası, 1 lira da 6.6 gr. saf altına denkti. Hemen Ankara’ya ulaştırılan bu para, Maliye Bakanlığı tarafından Hazine’ye değil doğrudan Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın emrine verilir ve O da gelen parayı Osmanlı Bankası’na yatırır. Büyük Taarruz’dan önce, Ankara hükümetinin mali imkanları yeterli olmayınca, Hindistan’dan gelen yardımların bir kısmı Garp Ordusu’nun ihtiyacına harcanır. Kalan kısmı yine Gazi’nin Osmanlı Bankası’ndaki hesabında kalır.


İŞ BANKASI YENİ CAMİ ŞUBESİNDE 16 HAZİRAN 1928

GAZİ MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN HİNDLİLERE TEŞEKKÜRÜ

Kurtuluş Savaşının utku ile kazanılması üzerine, Gazi Hindistan’dan gelen bu para için  Hindli Müslümanlar'a kendi el yazısı ile teşekkür mektubu yolluyor. Teşekkür mektubunda şöyle deniliyor:   

Seyyid Çotani Hazretleri;

Hindistan Merkez-i Hilafet Komitesi Reisi       Ankara, 09 Kasım 1922

“Tarafımızdan gerçekleştirilen zaferden Hindistan’ın da çok önemli bir şeref hissesi vardır. Özellikle yüksek çabalarınızla temin edilen maddi yardım ve yardım paraları Türkiye davasının gerçekleştirme yolunda pek çok işe yaramıştır. Ondan sonra da devam edecektir. Yardımınız hedeflediğimiz barışın çabuklaşmasına ve milliyetimizin için yapılan işlerle tamamen yerinde kullanılacaktır. Türkiye halkı adına daima yüksek bir alaka ile hareket eden ve her fırsatta samimi tavırlarını ortaya koyan bütün Hintli kardeşlere minnet dolu selamlarımızı tarafınızdan iletilmesini rica eder ve size yürekten saygılarımı arz ederim efendim.”

BMM Reisi, Başkumandan Gazi.

2002-2017 yıllarında kurucu müdürlüğünü yaptığım, “İTK Uşakizade Köşkü”nde her gelene gurur ile anlattığım, İş bankası kuruluş öyküsünü, İş Bankası Kültür Yayınlarından çıkan; “Uşakizade Köşkü’nden Çankaya Köşkü’nden Latife Mustafa Kemal’” adlı kitabımdan özetliyerek, aşağıda yazıyorum. Kitabı edinerek, tam öyküyü okuyabilir siniz.  


UŞAKİZADE KÖŞKÜ

İZMİR GÖZTEPE’DEKİ İTK UŞAKİZADE KÖŞKÜ, İŞ BANKASININ KURULUŞUNA ŞAHİT OLUYOR...

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’nın Uşakizade Köşkü’ne son gelişinde Türkiye’nin ilk Milli bankasının kurulmasına karar verilmiştir. Maliye Bakanlığından istifa edip İş Bankasının Kurucu Genel Müdürü olan Celal Bayar’ın anılarındaki kuruluş öyküsünü okuyalım:

“Gazi’nin kayınpederi Muammer Bey o zaman İzmir’ in en büyük tüccarı. Avrupa ile de ilgisi bulunan tek Türk tüccar. Gazi’ye,  ‘Bu parayı işletelim’ demiş. Gazi de:  ‘Bizim Celal’e git, onunla konu, ben bu işleri bilmem’ demiş.”

Muammer Bey geldi bana… Bunun üzerine ben, halkımız için, kendimizin bir bankası olmasını, halkımızın rahat edeceği, iki taraf da bir birini anlar vaziyette bir banka kurulmasını şart gördüm. Ve Muammer Bey’e ‘İhracat şirketi de gereklidir ama bu iş daha önemlidir’ dedim. Hem şahıs olarak Gazi’nin isminin bu ticaret içerisinde bulunmasının bana hoş görünmediğini belirttim

Uşakizade Muammer Bey

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’nın parasının “Milli Banka” kurarak değerlendirme kararı, Ankara’da yapılan toplantılarda İş Bankası’nı kurarak kesinleşir. 20 Ağustos 1924 günü yapılan Bakanlar Kurulu toplantısında, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa:

“Vatanı kurtaracak ve yükseltecek önlemlerin başında halkın doğrudan doğruya itibar ve güveninden doğup meydana gelen tam manasıyla modern ve milli bir banka kurmak...” diyerek kararını bildirir.

Mustafa Kemal 1.000.000 lira sermaye ile kurulan bankanın 250.000 liralık hissesini peşin ödeyerek satın aldığı gibi, 26 Ağuştos 1924 tarihinde bankanın 2 numaralı hesabına ayrıca 207.400 lira yatırmıştır. Dolayısıyla Mustafa Kemal bankaya toplam 457.400 liralık bir katkıda bulunmuştur. Kurulacak ilk milli bankaya “İş Bankası” adı verilir. Tarihçi Cemal Kutay “İş Bankası” adının bizzat “Büyük Kurtarıcı” tarafından konulduğunu belirtir. İlk Genel Müdürlüğüne, Maliye Bakanlığı’ndan istifa eden Celal Bayar getirilmiştir. İş Bankası, 9 Eylül 1924 günü Ankara İstasyon Caddesi üzerinde ilk binasında düzenlenen özel bir törenle resmen  açılışı  gerçekleşmiştir.

96 yıldır Türk ticaretine ve Türk sanayisine çok büyük katkılar sağlayan İlk “Milli Banka” İŞ Bankasına nice yıllar dilerim. 6 Nisan 2020

Ahmet Gürel
Atatürk Araştırmacısı

 

Yorum Yazın

Ana Sayfa
Web TV
Foto Galeri
Yazarlar